Hoe groot is het draagvlak voor onroerend erfgoed in Vlaanderen?

Hoe belangrijk is onroerend erfgoed voor de burgers in Vlaanderen? Moet het volgens hen bewaard worden? Voelen ze zich betrokken bij de zorg ervoor? Participeren zij aan erfgoedactiviteiten? Om antwoorden te vinden op deze vragen organiseerden we in het najaar van 2018 een bevolkingsonderzoek. Uit de resultaten blijkt dat het draagvlak voor onroerend erfgoed en de onroerenderfgoedzorg in Vlaanderen groot is. De meerderheid van de bevolking vindt het behoud van ons onroerend erfgoed belangrijk.

Een nulmeting

In de beleidsnota 2014-2019 was draagvlakverbreding een belangrijke doelstelling. Ook in de huidige beleidsnota 2019-2024 blijft dit het geval. Om te weten of een draagvlakvergroting gerealiseerd wordt, hadden we een nulmeting nodig. De opzet van het draagvlakonderzoek was beschrijvend. We willen het sociale draagvlak voor onroerend erfgoed in Vlaanderen en de zorg ervoor in zijn verschillende facetten in kaart brengen. De resultaten nemen we mee om het onroerenderfgoedbeleid te ondersteunen.

Methode

Vanuit het literatuuronderzoek kozen we voor een bevolkingssurvey bij het groot publiek. Een representatieve populatie van 6.000 niet-georganiseerde Vlamingen van 18 jaar en ouder werd door het Rijksregister willekeurig getrokken. 1.557 deelnemers, 29% van de mensen die we aanschreven, vulden de vragenlijst in. Onder hen bleken de hoger opgeleide, vaak iets oudere inwoners oververtegenwoordigd. Dit komt vaker voor in bevolkingsonderzoeken. Daarom werden de resultaten statistisch gecorrigeerd zodat we over een representatief beeld beschikken voor de hele populatie in Vlaanderen.
Om te verzekeren dat we de stem van alle burgers hadden gecapteerd, organiseerden we ook focusgroepen met drie specifieke doelgroepen die ondervertegenwoordigd waren in het onderzoek:

  • jongeren
  • laaggeschoolden
  • inwoners van niet-Belgische origine

De resultaten

Uit de enquête blijkt dat het draagvlak voor de onroerenderfgoedzorg in Vlaanderen groot is. Vlamingen appreciëren de diversiteit van ons onroerend erfgoed en vinden haast unaniem dat dit behouden moet worden. Het gaat dan in de eerste plaats om klassiekers zoals burchten, kastelen en landhuizen (88%). Maar ook andere categorieën van erfgoed scoren hoog: landschappen (85%); parken en tuinen (80%); stads- en dorpsgezichten (80%); historisch belangrijke plekken (76%); archeologische sites (73%)… In de focusgroepen wordt meer aandacht voor erfgoed van de gewone man verwacht. De deelnemers benadrukken het belang van een hedendaagse invulling van erfgoed. Niet alles moet fysiek bewaard worden. Vooral jongeren zien mogelijkheden in digitalisering.

Burgers rekenen op de overheid om voor het behoud van onroerend erfgoed te zorgen (68%). Ze verwachten ook dat de overheid monumenten en landschappen restaureert (53%) en ze openstelt (46%). Voor het beslissen wat we erfgoed noemen of premies geven voor het restaureren en voor opgravingen kijken de burgers minder naar de overheid. In de focusgroepen wordt het duidelijk dat het nog belangrijker is dat de overheid drempels verlaagt. Goede en correcte (gebundelde) overheidsinformatie is belangrijk. Iedereen in de focusgroepen is bekommerd om de grotere toegankelijkheid van onroerend erfgoed. Voor iets meer dan de helft van de deelnemers is het belangrijk mee te kunnen beslissen over wat we beschermen. Twee derde vindt het belangrijk dat om mee te denken over het onroerend erfgoed in zijn buurt dat verwaarloosd wordt of leegstaat.

Op het vlak van erfgoedparticipatie scoort Vlaanderen hoog. Onroerend erfgoed maakt voor het merendeel van de bevolking onderdeel uit van het dagelijks leven. Tijdens alledaagse activiteiten zoals wandelen, fietsen, winkelen… hoort onroerend erfgoed er voor 91% van de bevolking ‘vanzelfsprekend’ bij. Het bezoeken van erfgoed varieert met het type. Voor 8 op de 10 Vlamingen staat een bezoek aan een monument minstens één keer per jaar op het programma. Ook historisch waardevolle landschappen of parken trekken veel bezoekers (73%). Een industriële site bezoeken gebeurt een stuk minder (55%). De bezoeken gebeuren hoofdzakelijk in de omgeving van de eigen woonplaats (64%) en Vlaanderen (78%), maar een hoog percentage bezoekt op reis ook graag erfgoed in het buitenland (67%). De redenen zijn uiteenlopend. De meesten bezoeken erfgoed omdat ze het mooi vinden. Anderen zoeken naar informatie over het verleden of vinden dat je bepaalde zaken moet gezien of meegemaakt hebben. Belangrijk is dat gebrek aan tijd, de prijs, er nooit aan denken, of liever thuis blijven … mensen tegenhoudt om vaker erfgoed te bezoeken. Grote evenementen zoals Openmonumentendag en Erfgoeddag zijn gekend, al wordt er minder aan deelgenomen. Een klein deel van de bevolking engageert zich nog meer en volgt lezingen, cursussen … of doet zelf historisch onderzoek … 4% zet zich in als vrijwilliger voor het behoud van onroerend erfgoed. De betrokkenheid bij onroerend erfgoed ligt dus hoog in Vlaanderen.

De troeven van onroerend erfgoed liggen voornamelijk in haar esthetische en educatieve waarde. Voor de deelnemers moet onroerend erfgoed kunnen beleefd worden. Ze willen er naast schoonheid, ook sfeer of rust kunnen vinden. De verhalen achter het erfgoed zijn cruciaal. Erfgoed roept sfeer en verbondenheid op. Erfgoed is voor zowat iedereen een stuk van onze identiteit en “het maakt ons uniek”. Erfgoed creëert een bepaalde vorm van verbinding, van trots.

Infografiek resultaten draagvlakonderzoek (jpg, 5.33 MB)

Onroerend erfgoed maakt een onmisbaar deel uit van de uitstraling van Vlaanderen

Het grote draagvlak bij de bevolking voor ons onroerend erfgoed en de zorg ervoor wijst op het belang ervan voor hen persoonlijk en voor onze samenleving. Onroerend erfgoed hoort voor zowat iedereen vanzelfsprekend in ons dagelijks leven. Het is deel van onze identiteit en kan ons verbinden. Burgers voelen zich betrokken en velen nemen deel aan erfgoedactiviteiten. De toegankelijkheid is voor hen belangrijk en ze wensen meer informatie. De overheid is verantwoordelijk voor het bewaren van ons onroerend erfgoed, maar de Vlamingen willen meer inspraak.
De monumenten, cultureel-historische landschappen en archeologische sites zijn een grote troef voor Vlaanderen. Ze zijn van ons allemaal en bepalen mee onze eigenheid. Het aanzienlijke draagvlak dat uit deze studie blijkt, is belangrijk om gezamenlijk in te staan voor een duurzame erfgoedzorg.

 

Meer info: https://www.onroerenderfgoed.be/publicaties/hoe-groot-het-draagvlak-voor-onroerend-erfgoed-vlaanderen